Otizmli Çocuklar İçin Sosyal Öyküler Nedir?
Sosyal öyküler, otizm spektrum bozukluğu (OSB) olan veya gelişimsel desteğe ihtiyaç duyan çocuklarımıza; günlük rutinleri, toplumsal kuralları ve sosyal etkileşimleri somutlaştırarak öğretmek amacıyla yazılan kısa ve görsel hikayelerdir.
Neden Kullanılmalı?
Çocuklardaki belirsizlik kaygısını azaltır, sosyal ipuçlarını anlamalarına yardımcı olur ve beklenen davranışları adım adım görselleştirir.
Nasıl Uygulanmalı?
Hikayeyi çocuk sakin bir ortamdayken okuyun. Hedeflenen aktiviteden (örneğin el yıkama) hemen önce tekrarlayarak süreci somutlaştırın.
Ellerimi Yıkıyorum
Temizlik ve sağlık için ellerimizi nasıl yıkarız?
Öykü Adımları:
- 🚰Musluğu açıyorum ve ellerimi ıslatıyorum.
- 🧼Sabun alıyorum ve ellerimi köpürtüyorum.
- 🙌Ellerimin her yerini iyice ovuyorum.
- 💦Su ile sabunları duruluyorum.
- 🧣Havlumla ellerimi kuruluyorum.
Merhaba Diyorum
Yeni insanlarla tanışırken ne yaparız?
Öykü Adımları:
- 👀Karşımdaki kişinin gözlerine bakıyorum.
- 😊Yüzüme küçük bir gülümseme yerleştiriyorum.
- 👋Nazikçe 'Merhaba' diyorum.
- 👂Sıramı bekleyip onu dinliyorum.
Sırada Bekliyorum
Sıra beklemek nasıl olur?
Öykü Adımları:
- 📍Nerede sıraya girmem gerektiğini buluyorum.
- 🚶Sıranın arkasına geçiyorum.
- ↔️Öndeki kişiye çok yaklaşmadan bekliyorum.
- 👐Beklerken ellerimi sakin tutuyorum.
- ✅Sıram gelince nazikçe öne gidiyorum.
Oyuncağımı Paylaşıyorum
Arkadaşlarımla paylaşmayı öğreniyorum.
Öykü Adımları:
- 👂Arkadaşımı dinliyorum ve ne istediğini anlıyorum.
- ⏳İstersem 'Birazdan' diyebilirim.
- 🧸Sıra bende bitince oyuncağı uzatıyorum.
- 🙂Arkadaşım oynarken bekliyorum.
- 🔁Sıra bana gelince oyuncağı geri alıyorum.
Okula Hazırlanıyorum
Okula giderken neler yaparım?
Öykü Adımları:
- 👕Kıyafetlerimi giyiyorum.
- 🎒Çantama gerekli eşyaları koyuyorum.
- 👟Ayakkabılarımı giyiyorum.
- 🚻Kapıdan çıkmadan önce tuvalete gidebilirim.
- 🚦Okula giderken yolda güvenli yürüyorum.
Doktora Gidiyorum
Doktor kontrolünde neler olur?
Öykü Adımları:
- 👋Doktoru selamlıyorum.
- 🩺Doktor beni dinler ve sorular sorar.
- 🌡️Gerekirse ölçüm yapılır (ateş, boy, kilo).
- 💬Ben de nasıl hissettiğimi söyleyebilirim.
- 🙏İşimiz bitince teşekkür edip ayrılırım.
Markette Alışveriş
Markette sakin kalmayı öğreniyorum.
Öykü Adımları:
- 📝Alacağımız şeyleri birlikte seçiyoruz.
- 🛒Raflara bakıp istediğim şeyi gösteriyorum.
- 🎧Çok ses olursa kulaklarımı koruyabilirim.
- 🏷️Kasada sırada bekliyorum.
- 🏠İşimiz bitince eve dönüyoruz.
Duygumu Söylüyorum
Duygularımı kelimelerle ifade ediyorum.
Öykü Adımları:
- 🫀Vücudumu dinliyorum (kalbim hızlı mı, karnım mı ağrıyor?).
- 🤔Hangi duyguya benzediğini düşünüyorum.
- 💬Kısa bir cümle kuruyorum: 'Üzgünüm', 'Kızgınım' gibi.
- 🆘Gerekirse yardım istiyorum.
- 🌿Sakinleşince tekrar konuşabilirim.
Sosyal Öykü Yazım ve Uygulama Kuralları (Carol Gray Modeli)
Sosyal öyküler, 1991 yılında Carol Gray tarafından geliştirilmiş olup, otizmli bireylerin sosyal durumları doğru yorumlamasını ve belirsizlikten kaynaklanan yoğun kaygıyı azaltmasını sağlayan yapılandırılmış kısa metinlerdir.
Betimleyici Cümleler
Durumun nerede ve ne zaman gerçekleştiğini, kimlerin orada olduğunu tarafsızca anlatır (örn: 'Bazen okulda zil çalar').
Perspektif Cümleleri
Diğer insanların o anki duygu ve düşüncelerini açıklar (örn: 'Öğretmenim sessiz olduğumuzda mutlu hisseder').
Yönlendirici Cümleler
Çocuğa beklenen davranışı nazik ve olumlu bir dille önerir (örn: 'Sıramı beklemeyi deneyebilirim').
Olumlu Dil Kuralı
Sosyal öykülerde asla emir kipi veya cezalandırıcı, olumsuz ('yapma', 'bağırma') ifadeler kullanılmaz.